İdeal Ailə

ADAMLIQ DİNİNDƏ EVLİLİK PSİXOLOGİJASI

2010-08-04T13:50:00.001-07:00

Adamlıq dinində evlilik dövrü gənc qız və oğlanın müəyyən bir yaşa gəlməsi ilə başlayır. Artıq ata və ana uşaqlarının "evliliyini, toyunu, xoşbəxtliyini " görmək və illərlə verdikləri əməklərin qarşılığını tədricən almaq istəyirlər. Ümumiyyətlə adamlıq dininin evlilikləri uşaqların özlərinin tanış olması ilə olmaz.. Ata və ana müəyyən yaşa gəlmiş uşağının evlənməyinin vacib olduğunu düşündüyündən bunu həyata keçirmək üçün bir çox üsullardan istifadə edir. Əgər uşaqlar evlənəcəyi adamı seçə bilmirlərsə bu zaman işi ailələri, qohumları və dostları öz öhdələrinə götürürlər.
Artıq evlilik üçün süni görüşlər və tanışlıqlar təşkil edilir. Bu görüşləri düzüb-qoşan, hər yerdə bilinən və tanınan ustaları vardır. Ətrafda gəncləri tanışdıran məşhur, ümumiyyətlə yaşı ötmüş bəzi şəxslər vaxtlarını özlərinə uyğun mədəniyyətdə, zənginlikdə, gözəllikdə və mühitdə yaşayan gəncləri axtarmaqla keçirirlər. Demək olar ki, hər ailənin belə bir böyüyü, ya da tanışı vardır.

Evlilik dövrü beləcə başlamış olur. Tanışlıq mərhələsi başa çatdıqdan sonra iki tərəf də bir-birlərini ailələrinin onlara öyrətdiyi süzgəclərdən keçirməyə başlayır. Nəhayət ailəsinin uşaqlıqdan bəri onun üçün xərclədiyi zaman və imkanın qarşılığını onlara vermə vaxtı gəlib çatmışdır. Yaxşı bir evlilik həm ətrafındakı insanlar, həm özü, həm də ailəsi üçün lazımlı və şərtdir. Tanış olandan sonra əgər hər iki tərəf də bir-birlərinin yaşadığı mühiti, ictimai statusunu, paltarının markasını, ya da avtomobilini bir-birlərinə uyğun hesab etmişsə, tanışlıqdan sonra bir yemək və görüş təyin edilir. Bu görüşmə üçün paltar bəyənmə müddəti olduqca uzundur. İki tərəf də gün ərzində bu görüşmədə nə geyinəcəyini düşünür. Hətta ailənin və yoldaşların da fikirləri soruşulur və nə geyiniləcəyinə belə qərar verilir.

İki tərəfi də evliliyə razı salmaq üçün o qədər uzun bir zaman lazım olmur. Qadın kişinin onu dolandıracağı qənaətinə gəlirsə evlənir. Kişi də qadının onu iş və ya ictimai mühitində yaxşı təmsil edəcəyinə, yanında yaxşı görünəcəyinə əmin olarsa rahatlıqla evlənir. Nişan qərarlaşdırılır. Nişan görüşmənin cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmiş halıdır.

Səmimiyyətsizlik ilk başdan hadisənin ən diqqətə çarpan xüsusiyyətidir. Oğlan aldığı çiçəklərlə, hədiyyələrlə qız və ailəsinə göstəriş edərək özünü varlı və cömərd göstərməyə çalışır. Çünki qızla evlənə bilməsi onun zənginlik imiciylə bağlıdır. Bu dövrdə pul xərcləməkdən çəkinilmir, çünki sərf edilən pul gələcəkdə iki tərəfə də ev, pul, paltar, prestij və s. olaraq artıqlaması ilə geri dönəcəkdir. Ailə çox qısa zamanda gələcək kürəkən haqqında hamının fikirlərini öyrənməyə başlayır. Əsl məqsəd ətrafdakılar tərəfindən bəyənilən bir adam olub-olmadığını bilməkdir. Gələcək kürəkənin gəlir səviyyəsi, malı-mülkü haqqında məlumat əldə edilərək ətrafa bildirilir. Əgər maddi vəziyyəti yaxşıdırsa xarici görünüşü və əxlaqı o qədər əhəmiyyət daşımır.

Bundan sonra ailələr görüşməyə başlayır. Bu görüşmə bir növ alış-veriş görüşməsidir. Qızın ailəsi qızlarının qarşılığında nə alacağını hesablayırlar. Bu birbaşa olaraq pul olmasa belə prestij, şan-şöhrət, ev, mebel kimi bir qarşılıqdır.

Qərar verildikdən sonra nişan üçün pul yığılmağa başlanılır. Qıza hədiyyələr alınır. Nişanı qız tərəfi edir. Qarşılığında böyük toy gözləyirlər. Hansı tərəfin bu iş üçün nə qədər pul xərcləyəcəyi əvvəlcədən təyin olunmuşdur. Toydakı içkilərə qədər hansı tərəfin nəyi öz öhdəsinə götürəcəyi müəyyən edilir. Ailənin maddi vəziyyəti xərci qarşılamağa çatmasa belə ailə borc alaraq, ya da nə isə sataraq bunu şübhəsiz boynuna götürür. Qarşı tərəfə pulsuz görünməmək bu qısa müddət ərzində çox əhəmiyyətlidir.

Hər iki tərəfin də yaxınları pul ödəmədən yeyib-içib əylənmək üçün nişanın edilməsini səbrsizliklə gözləyirlər. Lakin, bir tərəfdən də gəlin və kürəkənə qızıl taxmaq, hədiyyə almaq lazım olduğu üçün bunun çətinliyini yaşayarlar. "Ən ucuz hədiyyəni necə ala bilərik?" problemi başlayır. Gəlinlə kürəkənin atalarından mənfəəti olanlar yaxşı qızıl taxar, yaxşı ailə dostu kimi davranarlar.

Adamlıq dininin evlilik mərasimlərinə baxıldığında, dünya həyatının hiyləli bəzəyi olan göstəriş etmək marağı və insanların razılığını axtarmaq xəstəliyi ən çox müşahidə ediləndir. Ailələrin nişan, toy kimi təmtəraqlı mərasimlər təşkil etmələrindəki əsas məqsəd göstəriş etməkdir. Məsələn cehiz göstərmək günündə bütün qonşular evə çağırılır. Cehizlər dosta, qonşuya, hər kəsə nümayiş etdirilir. Qonaqlar isə ümumiyyətlə çox bəyəndiklərinə dair şişirdilmiş reaksiyalar verirlər. Ancaq çox vaxt öz evlərinə qayıtdıqdan sonra necə də pis, işə yaramaz şeylər alındığı haqqında dedi-qodu edirlər.

TOY PSİXOLOGİYASI

2010-08-04T13:47:00.001-07:00

Adamlıq dinində insanların həyatlarında çox əhəmiyyət verdikləri müəyyən dönüş nöqtələri vardır. Bunlardan biri də toylarıdır. Toy xüsusilə qadınlar üçün o qədər əhəmiyyətlidir ki, o gün gəldiyi zaman hər şeyin dəyişəcəyini, bütün xəyallarının reallaşacağını düşünürlər. Lakin çoxları üçün toy günü həyatlarının ən çətin və ən gərgin keçən günüdür. Bunun səbəblərindən bəziləri aşağıdakılardır:
Toyda gəlin, kürəkən və ailələri müəyyən mənfəət güdərkən, qonaqların da özlərinə xas ayrı mənfəətləri vardır. Nişan və toy qonaq-ailələrin uşaqlarına yaxşı namizəd tapmaları üçün ideal yerlərdir. Bu səbəblə qızlarını, ya da oğlanlarını mümkün olduqca bahalı paltarlar geyindirib özləri ilə aparırlar.

Toyda romantik söhbətlər edilir. Bəziləri yerli-yersiz, səbəbsiz ağlayırlar. Niyə ağladığını özü də bilmir. Ən çox ağlayan ailənin ən yaxınları və böyükləri olur. Söhbət əsnasında "qucağımda böyüdü" deməyi də unutmurlar. Gəlinin səhər tezdən paltar və saç hazırlığı başlayır. Hər kəs o gün şən və cömərddir. O gün hər kəs professional təşkilatçı kimi davranır. Ətrafındakılara əmrlər verir, pul paylayır. Ana lazımlı-lazımsız hər şeyə və hər kəsə pul verir, ata isə buna narazı olduğunu bildirir. Bu zaman ərzində tez-tez bir küncə çəkilib ağlayanlar olur.

Sonra sıra şəkil çəkdirməyə gəlir. Baxıldığında səmimiyyətsiz çəkildiyi bəlli olan şəkillər çəkdirilir. Bu şəkillər daha sonra bir ömür boyu insanlara göstəriləcək. Onsuz da çəkilmə məqsədi budur. Gəlinin necə və nə cür gəlin paltarı ilə evləndiyini, kürəkənin gənckən necə "marka" geyindiyini gələcəkdə hər kəsin görməsi lazımdır.

Nikaha gedərkən avtomobilin ətrafı arı pətəyi kimi dolur. Ailələr gəlinlə kürəkənin harada nə edəcəklərini, kimlərə nə cavab verəcəklərini, harada gülümsəyib, harada ağlayacaqlarını əvvəlcədən qərarlaşdırıblar.

Toya gələn qonaqların da kiçik mənfəələri vardır. Yaxınlarda qızını nişanlayacaq, ya da evləndirəcək olan varsa, yaxşı bijüteriya taxır ki, onun qızına da bahalı şeylər taxılsın. Qonaqların hamısı gecənin ulduzu olmağı istəyirlər. Paltarlar ona görə nizamlanır. Tərəflər qızıl taxma mərasimini xüsusilə video kamera ilə yazırlar. Məqsəd kimin nə taxdığını təsbit etməkdir. Qonaqlar üçün onun aldığı qızılın hamınınkı ilə bərabər dəyərdə olması əsas məqsəddir. Daha yaxşısını taxmaq "həriflik", daha pisini taxmaq isə kasıblıq əlaməti olaraq qəbul edilir. Hər kəs boynuna düşəni etmişdir. Qonaqlar pulsuz yemək yeməkdən xoşbəxtdirlər. Ailələr də həm özünü göstərmiş, həm də yaxşı alış-veriş etmənin xoşbəxtliyini yaşayırlar. Gəlin və bəy isə olduqca yorğun və narahatdır. Hər kəsin gözü onlardadır. Xüsusilə diqqətli davranmaq məcburiyyətindədirlər.

Təsvir etdiyimiz kimi bir toydakı insanların hamısının ağlında buna bənzər şeylər vardır: Digər insanlara özünü göstərmək, maddi hesablar və diqqətlə yerinə yetirilməsi vacib olan səmimiyyətdən uzaq davranışlar. Bu insanların demək olar ki, heç birinin ağlında Allah yoxdur. Heç biri məşğuliyyətlərindən ayrılıb Allahı düşünməyi, ONU təsbih etməyi, Rəbbimizə həmd etməyi düşünmür, hərəkətlərinin Allahın razılığına uyğun olub-olmadığının və gərəksiz yerə xərclədikləri pulun israf hökmünə girə biləcəyinin fərqində belə deyillər.

Yuxarıda saydıqlarımız adamlıq dini cəmiyyətində mədəni, ictimai və maddi cəhətdən standart səviyyəyə sahib bir əksəriyyətin evlilik əsnasında göstərdikləri klassik davranış və münasibətlərin, sahib olduqları psixologiyaların təsviridir. Təbii ki, bundan daha fərqli psixologiyada və mühitdə evlənən kəslər də vardır. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin evlilik mövzusunda istər tanışlıq, istər evliliyə hazırlıq, istərsə də mərasimlər baxımından bir-birindən olduqca fərqli tərzləri ola bilər. Bəziləri ailələr vasitəsilə tanış olarkən, bəziləri də oxuduğu universitetdə və ya işlədiyi iş yerində evlənəcəyi adamla tanış olur. Bəzisinin toyu adi toy salonunda, bəzisininki beş ulduzlu oteldə çox daha dəbdəbəli və ehtişamlı olur. Bəziləri daha klassik, ənənə və adətlərə uyğun bir tərzdə, bəzisi daha müasir Avropa tərzində, bəziləri də fərqli və orijinal bir şeylər etməyə çalışaraq diqqət çəkməyə, maraq toplamağa çalışarlar. Ancaq fərqli olan yalnız məkanlar, dekorasiyalar, ya da cütlərin bir-birləri ilə tanış olma formalarıdır. Əhəmiyyətli olan məsələ adamlıq dini cəmiyyətinin hər təbəqəsində evliliyin son dərəcə yanlış bir məntiqlə tətbiq olunmasıdır. Evlilik bir-birini sevən və hörmət edən iki insanın nikah bağı ilə bağlanması deyil, içində yüzlərlə cahiliyyə adətinin və qəribə ayinlərin iştirak etdiyi, mənfəətə əsaslanan səmimiyyətsiz və riyakar davranışlarla bəzədilmiş qəribə müəssisə halını almışdır.

Mədəni və ictimai strategiyaları nə olursa-olsun hər təbəqədən adamlıq dini mənsublarının evlilik məntiq və psixologiyaları bir-birlərilə eynidir: Yəni, Bilin ki, dünya həyatı oyun-oyuncaq, bər-bəzək, bir-birinizin qarşısında öyünmək və mal-dövləti, oğul-uşağı çoxaltmaqdan ibarətdir... (Hədid Surəsi, 20) ayəsində ifadə edilən xüsusiyyətləri eynilə daşıyır və tətbiq edirlər. Onsuz da adamlıq dinində Allahın razılığının ən çoxunu axtarmaq, Allahın sərhədlərini qorumaq, Onun təyin etdiyi şəkildə bir həyat yaşamaq kimi anlayışlar yer almadığına görə, geriyə qalan yeganə yol nəfs, istək, həvəs, ehtirasların yolu olmuş olur. Formalar, üsullar dəyişsə də zehniyyət həmişə eyni olaraq qalır.

EVLİLİKDƏN SONRA

2010-08-04T13:36:00.001-07:00

Əvvəlki yazıda bəhs etdiyimiz yalnış zehniyyət evləndikdən sonra da davam edir. İlk günün səhəri bir-birini yataqdan qalxdıqları halları ilə görən qadın və kişi ilk peşmanlıq duyğularını hiss edirlər. Eyni evin içində yaşamağa başladıqdan sonra bir-birlərinin daha əvvəl bilmədikləri dəyişik vərdişlərinə və şəxsiyyətlərindəki anormallıqlara şahid olurlar. Daha əvvəl gözlərində böyütdükləri bu insan zamanla dəyərini itirir və bu vəziyyət qısa müddətdə aralarında soyuqluq yaranmasına səbəb olur. Daxildə bəslədikləri bu mənfi duyğular zaman keçdikcə artaraq davam edir. Aradakı sevgi anlayışı səthi olduğundan, bir müddət sonra sevgi zənn edilən duyğuların zəruri bir vərdiş halına çevrildiyini görürlər.

İlk aylar ayıb olmasın deyə bir-birlərinə bu hisslərini bildirməyən və yaxşı dolanmağa çalışan ər-arvad, zaman keçdikcə hörmətlərini itirməyə, kobud, dözümsüz və düşüncəsiz olmağa, bir-birlərindən soyuduqlarını müəyyən edən davranışlar göstərməyə başlayırlar. Lakin bunu ətrafa bildirməməyə çalışırlar. Ancaq ətrafları onsuz da bunun fərqindədir və bu təbii bir hadisə olaraq qəbul edilir. Evliliyin ilk günlərinə "bal ayı" deyilməsi bunun maraqlı bir göstəricisidir: aydındır ki, qısa bir müddət sonra bal ayı bitəcək, bezginlik, çətinlik, hətta münaqişə dolu aylar və illər başlayacaq.

Gələcəkdə isə uşaqlar, dolanışıq dərdi kimi ümumi problemlər və bunların yaratdığı psixoloji mühit evdəki vəziyyəti təyin edir. Ev sakinləri arasında davamlı gərgin və əsəbi münasibətlər yaşanır. Pul davamlı danışılan mövzudur. Ər-arvad arasında sahiblənmə, qısqanclıq kimi mövzular bitməz-tükənməz bir gərginliyə və münaqişələrə səbəb olur. Kişinin həmişə işindən bəhs etməsi, arvadının danışdıqlarını dinləməməsi, davamlı televiziya seyr etməsi, arvadına və uşaqlarına qarşı maraqsız və əsəbi olması evin təbii mühiti halına çevrilir.

Evdə ümumiyyətlə dağınıqlıq hakimdir. Həmçinin təmizliyə də diqqət edilməz. Buna görə qəfil gələn qonağın evin bu halını görməsi istənməz. Evdəki mebellər, süfrələr, və s. əşyalar ev sakinlərinin rahatından çox insanların fikirlərinə görə nizamlanır. Qonaqlar üçün xüsusi bir otaq ayrılır. Bu otaqda ev sakinləri çox oturmurlar. Evin ən bahalı və yaxşı əşyaları orada qonaqlara göstərilir.

Uşaqlar isə evdən sonra ən böyük göstəriş ünsürüdür. Onsuz da ilk başdan etibarən valideyinlərin uşaqla bağlı düşüncələrində yalnış fikirlər vardır. Ana və ata uşağı sahiblənir, ona həyat verənin özləri olduğunu düşünür və o düşüncə ilə davranırlar. Hər şeyi yaradanın Allah olduğu və hər şeyin əsl sahibinin O olduğu düşünülmür. Uşağı sahiblənən ata-ana bir müddət sonra da onu istifadə edərək ətrafa göstəriş etməyə, bir növ "özlərini göstərməyə" başlayırlar. Uşağın ağıllı, ya da gözəl olmağını tez-tez vurğulayır və bununla öyünürlər, sanki uşaqdakı gözəllik, ya da zəka özlərindən gəlirmiş kimi davranırlar. Hətta uşağın hər hansı bir gözəl yönü haqqında "mənə oxşayıb" kimi şərhlər edərək özlərinə pay çıxarırlar. Zaman keçdikcə uşaqla göstəriş etmənin ölçüsü genişlənir. Oxuduğu məktəb, dostları, gəzdiyi yerlər göstəriş olsun deyə hamıya bu haqda danışırlır. Adamlıq dini ailələrində uşağın göstəriş vasitəsi olması ilə yanaşı, onu həyatlarının məqsədi və mənası halına gətirmə vərdişi də çox məşhurdur. Bəziləri uşaqlarını həyatlarının tək məqsədi olaraq görür və bütün həyatı boyunca uşağa yaxşı bir gələcək hazırlamağa çalışdıqlarını söyləyirlər. Halbuki bütün insanların həyatlarının tək məqsədi Allaha qulluq etmək olmalıdır. Həyat ancaq Allaha həsr edilməlidir. Bir insanın uşağına baxması da, ancaq Allah rızası üçün ediləcək ibadətdir.

Qadınların bütün həyatı evlilik hədəfinə görə nizamlanmışdır. Gənclikdən etibarən bu hədəf həyatın ən əhəmiyyətli məqsədi olaraq qəbul edilir. Qızların çəkiləri, paltarları, təhsilləri, zövqləri, ətrafları həmişə yaxşı və qazanclı bir evliliyə görə nizamlanır. Gənc qızların bir çoxu universitetə “ər tapmaq” üçün qəbul olurlar. Çünki ər, xüsusilə də zəngin ər, həyatın zəmanəti olaraq görülür. Gənc qız xəyalinda onu dolandıracaq, qoruyacaq, bir ər modeli meydana gətirir və bütün gəncliyini onu tapmaq üçün keçirir. Halbuki Quranda bizə bildirildiyinə görə insana ruzi verən, qoruyub-gözləyən, özündən kömək istənməyə layiq olan, ancaq və ancaq Allahdır.

Bu məntiqə görə qurulan evlilik əsl sevgi üzərinə qurulmamışdır və özlərinin də tez-tez ifadə etdikləri kimi bir "müəssisə"yə çevrilmişdir. Evlilik dövründə də bu "ticarət" müqaviləsinin müvəffəqiyyətlə tamamlanmasının həyəcan və xoşbəxtliyi yaşanacaq. Ancaq çox qısa bir müddət sonra ortaya çıxan sevgisizlik, hörmətsizlik insanlarda “səhf etdim” hissini ortaya çıxaracaq. Ümumiyyətlə bu məntiqli insanlarda evlilikdə geriyə dönüş yoxdur. Olsa belə bu da rahatlıq gətirməyəcək. Çünki evlənib ayrıldıqdan sonra da eynilə evlilik kimi, adamlıq dininin tələbləri tətbiq olunaraq yerinə yetiriləcək, bundan sonrakı həyat da adamlıq dininin tələblərinə uyğun olaraq davam etdiriləcək.

Əgər bir səhv axtarılacaqsa bunu tək-tək hadisələrdə deyil, bütün bu hadisələrin təməlində yer alan və bütün bu yalnış sistemin üzərində yüksəldiyi və insanları hər halda bədbəxtliyə, hüsrana və itkiyə sürüyən batil fəlsəfədə yəni, "adamlıq dini"nin özündə axtarmaq lazımdır.

KİŞİ XARAKTERİ

2010-08-04T13:28:00.001-07:00

Cahiliyyə cəmiyyətinin batil ənənələrinin təsirini üzərində daşıyan xarakterlərdən biri də “kişi xarakteri”dir. Yazılı bir tərifi olmasa da, cahiliyyə cəmiyyətinin demək olar ki, hər üzvü bu xarakterin bütün xüsusiyyətlərini əzbər bilir. Hələ uşaq doğulmadan əvvəl ailə üzvləri doğulacaq körpə oğlan olarsa, ona bu xarakteri necə verəcəklərini planlaşdıraraq xəyallar qururlar. Çünki hər şeydən əvvəl bu əxlaqın yaşandığı bir cəmiyyətdə oğlan uşağına sahib ola bilmək böyük bir qürurdur.

Cahiliyyə cəmiyyətində hörmət edilən xüsusiyyətlər “kişi dediyin...” ifadəsi ilə başlayır. Onlara görə kişi xarakterinin ilk prinsipi güclü və üstün olmaqdır. Bu təlqin kişilərdə qadınlara nisbətən daha güclü bir şəxsiyyət meydana gəlməsini təmin edir. Əlbəttə, güclü xarakterə sahib olmaq gözəl bir xüsusiyyətdir, ancaq cahiliyyə cəmiyyətində nəzərdə tutulan güc Quran əxlaqında bildirilən güclü xarakter anlayışından çox uzaqdır.
Mərhəmətsizliyə, sərtliyə, şəfqətdən uzaq olmağa və hətta şiddətə əsaslanan üstünlük və güc anlayışı cahiliyyə cəmiyyətindəki kişi xarakteri üçün təbii görünür. Cəmiyyətdəki digər tarazlıqlar da kişinin bu üstünlük iddiasını dəstəkləyəcək xüsusiyyətə malikdirlər. Cahiliyyə cəmiyyətindəki qadınların böyük əksəriyyəti ikinci dərəcəli bir xarakteri mənimsəmişlər. Bu vəziyyətdə kişilərin üzərində daha üstün ola biləcək ikinci bir xarakter yoxdur. Bu düşüncə onlarda qeyd-şərtsiz bir üstünlük duyğusunun inkişafına səbəb olur. Bu səbəblə də ümumiyyətlə kimsədən, xüsusilə də qadınlardan gələcək heç bir tənqidə, ya da tövsiyəyə dözmürlər.

Hər bir kişi özünü cəmiyyətin görmək istədiyi kimi olmağa məcbur edir və qoyulan hədlərin xaricinə çıxmamağa səy göstərir. Çünki cahiliyyə cəmiyyətində “kişi xüsusiyyətlərini” yerinə yetirə bilməmək insanı hörmətdən salan haldır. Bir kişi uşaqlığından yaşlılığına qədər hər an çox güclü və çox cəsur olmaq məcburiyyətindədir. Heç bir hadisədə əsla ən kiçik bir zəiflik, uduzma və kişi xarakterinin əksi olan bir davranış göstərməməlidir. Belə ki, xəstələndiyində və ya hər hansı bir səbəbdən acı çəkdiyində də bunu bildirməməlidir. Çünki bütün bunlar yalnız qadınlara xas xüsusiyyətlərdir və kişinin bu aciz vəziyyətə düşməsi cahiliyyə cəmiyyətinin dünyagörüşünə görə ona “yaraşmaz”, ya da öz ifadələri ilə desək, "kişi ağrı hiss etməz".

Ancaq bunu da əlavə etmək lazımdır ki, cəmiyyətin kişiyə verdiyi güclü, cəsur, ya da hakim xarakterli olmaq kimi xüsusiyyətlərin heç birində səhv yoxdur və əslində bütün bunlar gözəl xüsusiyyətlərdir. Amma Quran əxlaqının yaşanmadığı cəmiyyətdə ortaya atılan bir üstünlük iddiası "qürur" və "lovğalanma" hisslərinin inkişafına səbəb olur ki, Quranda insanların bu cür davranışlardan çəkinmələri əmr edilmişdir:

Adamlardan təkəbbürlə üz çevirmə, yer üzündə lovğa-lovğa gəzib dolanma. Həqiqətən, Allah heç bir özündən razını, lovğalanıb fəxr edəni sevməz! (Loğman Surəsi, 18)

Bu səbəblə də, əslində cahiliyyə kişilərinin müsbət ola biləcək bu xüsusiyyətləri lovğalanma meylləri səbəbindən mənfi xüsusiyyətlərə çevrilir. Nəhayət, meydana öz üstünlüyündən qəti əmin olan, nə öz həmcinslərinin, nə də digər insanların sözünə etibar etməyən eqoist bir şəxsiyyət çıxır.

CAHİLİYYƏ CƏMİYYƏTİNDƏKİ KİŞİ XARAKTERİNDƏN NÜMUNƏLƏR

2010-08-04T13:25:00.001-07:00

Bura qədər izah edilənlər cahiliyyə cəmiyyətindəki kişi xarakterinin əsas quruluşunu meydana gətirir. Təməlini bu quruluşdan götürən, ailə, cəmiyyət, həyat şərtləri kimi faktorların təsiri ilə yaranan bir çox kişi xarakterinə də rast gəlmək mümkündür. Bunlardan bəzilərini qısaca belə sıralaya bilərik:
Əvvəlki bölümdə bəhs etdiyimiz kişi xarakterinin tam əksini yaşayan insanlar isə cahiliyyə cəmiyyətində "qorxaq kişi" olaraq adlandırılırlar. Cahiliyyə cəmiyyətində yaşanan, üstünlük iddiasındakı kişi xarakterinin əksinə bu insanlar öz haqlarını qoruya bilməyəcək qədər həddindən artıq passiv bir xüsusiyyətə malikdirlər.
Onlar özlərindən gözlənilildiyi kimi "kişi dediyin..." xüsusiyyətlərinə tabe olmayan insanlardır. Öz üstünlüklərini iddia etmək yerinə başqalarının himayəsi altına sığınmağı seçən bu insanlar şəxsiyyətli bir davranış göstərə bilmirlər. Şəxsiyyətsiz, gücsüz və "anasının balası" olaraq xarakterizə edilirlər.

Cahiliyyə cəmiyyətindəki bir başqa xarakter "kobud kişi" olaraq adlandırılan xarakterdir. Onlar "kişinin qeyd-şərtsiz üstünlüyünə" və "qadının da qeyd-şərtsiz zəifliyinə" inanan insanlardır. Qadının hər hansı bir əşya kimi kişinin bir malı olduğuna, bu səbəbdən də lazım olduğunda yaxşı davranılıb, lazım olduğunda da sərt davranıla biləcəyi qərarına gəlmişlər. Sərt münasibət və sərt hərəkətlərin, kobud üslubdan istifadə etmənin özlərinə xüsusi bir hörmət qazandırdığını düşünürlər. Qadınların özlərinə bu xarakterdə bir həyat yoldaşı axtardıqlarından əmindirlər və bu səbəblə də bu davranışları ilə olduqca cazibəli bir hala gəldiklərinə inanırlar.

Cahiliyyə cəmiyyətinin bir kişi xarakteri də vardır. Bu insanlar həyatın ən əhəmiyyətli əyləncəsinin xüsusi olaraq hazırlanan yemək süfrələrində içki içib "sərxoş söhbətləri" etmək olduğunu sanırlar. Özləri ilə eyni düşüncəni paylaşan bir neçə yoldaşı ilə birlikdə demək olar ki, hər axşam bu vərdişlərini təkrarlayırlar.

Gecə saatlarına qədər sürən bu masa söhbətlərində faydalı və hikmətli bir söhbət edilməz. Sərxoş olmalarının təsiri ilə tamamilə mənasız bir mövzu üzərində saatlarla danışar, "filosofluq edər", bir-birlərinə həyat dərsləri verərlər. Hətta bəzən gecə yarısı mübahisəyə başlayar və ətraflarındakı insanlar tərəfindən zorla sakitləşdirilərlər.

Saydığımız bu xüsusiyyətlər cahiliyyə cəmiyyətində yaşanan kişi xarakterlərindən yalnız bir neçəsidir. Bu cəmiyyətdə yüzlərlə belə xüsusiyyətlərə rast gəlmək mümkündür. Təməli Qurana əsaslanmadığı üçün cahiliyyə cəmiyyətində yaşanan bütün bu modellər yanlış bir anlayış ehtiva edirlər. Diqqətlə izlənildiyində bu həyatı və bu xarakteri yaşayan insanların həyatlarından əslində məmnun olmadıqları da açıqca görünür.

CAHİLİYYƏ CƏMİYYƏTİNDƏ QADIN XARAKTERİ

2010-08-02T07:27:00.001-07:00

Cahil cəmiyyətdə adı qoyulmayan, amma səssizcə bütün insanları istiqamətləndirən bir güc vardır. Bu cəmiyyətdə yaşayan insanların çoxu doğulduğu andan etibarən özünü bu yönləndirməyə təslim edir və bütün həyatını onun təyin etdiyi şərtlərə görə nizamlayır. Bu güc cahiliyyə insanına elə hakimdir ki, çox vaxt insanlar öz istəkləri və mənfəətlərinə zidd olduğu halda, yenə də onun qaydalarının xaricinə çıxmır və hər nə olursa olsun, ona qarşı sədaqətli olurlar.

Yaxşı cahiliyyə insanlarını bu cür möhkəm bağlarla özünə bağlayan və qeyd-şərtsiz istiqamətləndirə bilən bu güc nədir?
Bu, əvvəldə də ifadə edildiyi kimi, adı qoyulmamış, amma cahiliyyə insanlarının öz aralarında "ənənə" şəklində ifadə etdikləri batil qaydalar toplusudur. Bu qaydaları kimin təyin etdiyi, bunların doğru, ya da etibarlı olub olmadığı isə məchuldur.

Heç kim bu qaydaları sorğulamağa, ya da dəyişdirməyə cəsarət edə bilməz. Belə bir işə cəhd edənə də yaxşı bir gözlə baxılmaz və çox vaxt da qaydaları tapdaladığı, nizamı pozduğu düşünülən kəslərə qarşı pis münasibət göstərilər.

Şiddətlə mənimsədikləri və sıx bir bağ ilə bağlandıqları bu qaydaların səhv ola biləcəyini özlərinə izah etmək istədikdə isə bütün bunların özlərinə əvvəlki nəsillərdən miras qaldığını, bu səbəbdən də imtina edə bilməyəcəklərini söyləyirlər. Nəyi niyə etdiklərini sorğulamaq onlaraçün lazımsız cəhddir, çünki onlar əvvəlkilərdən elə görmüşlər. Cahiliyyə cəmiyyətinin bu səhv dünyagörüşünü ifadə edən ayələrdən biri belədir:

Onlara (bütpərəstlərə) : “Allahın göndərdiyinə (Qurana) tabe olun!” –deyildiyi zaman, onlar: “Biz ancaq atalarımızın getdiyi yolla gedəcəyik!” –deyirlər. Bəs ataları bir şey anlamayıb doğru yolda deyildilərsə necə? (Bəqərə Surəsi, 170)

Cahiliyyə cəmiyyətində hər insanın yaşamalı olduğu xarakter və həyat tərzi bu batil və qəlibçi ənənələr istiqamətində əvvəlcədən təyin olunmuşdur. Uşaq, daha yetkin bir xarakterə sahib olsa da, uşaq kimi davranmalıdır. Özündən gözlənilən hərəkətlər, danışıqlar, gündəlik yaşayış şəkli müəyyən edilmişdir. Bunların əksinə bir davranış isə cəmiyyət tərəfindən qınanır.

"Qadın xarakteri" də eyni şəkildə qadınlar üçün cəmiyyət tərəfindən seçilib bəyənilən xüsusiyyətlərdən ibarətdir. Cahil cəmiyyətin qadınları bu şəxsiyyəti qəbul etmiş və bu əsas xarakter içərisində bəzi zəif xarakterlərə yiyələnməkdən başqa bir şey edə bilməmişlər. Halbuki cahiliyyənin təyin etdiyi qadın xarakteri başdan sona səhvlərlə doludur.

Bu yalnışlardan ən əhəmiyyətlisi şübhəsiz, qadının fiziki cəhətdən kişidən gücsüz olması səbəbiylə, xarakter olaraq da zəif olması lazım olduğu şəklindəki inancıdır. Qız uşaqlarını, daha kiçik yaşlardan etibarən bu təlqinlə yetişdirirlər. Cahiliyyə cəmiyyətinin özlərinə uyğun hesab etdiyi xarakteri sorğusuz sualsız qəbul edən qadınlar da bu təlqinin təsiriylə zəif bir şəxsiyyətə bürünürlər. Özlərini, əsla kişi kimi güclü və dayanıqlı ola bilməyəcəklərinə inandırmışlar. Qadınların böyük əksəriyyəti heç vaxt özlərini özünə sığınılan, qoruyan, müdafiə edən mövqedə görməmişlər, uşaqlıqlarından etibarən hər zaman müdafiə olunan, qorunan və möhtac mövqedə qalmışlar Bu zəif xarakterin gətirdiyi romantiklik, ağlamaq, küsmək kimi Quran əxlaqından uzaq davranışları məqbul qarşılamışlar. Bu xarakter cahiliyyə cəmiyyətində son dərəcə təbii qarşılanan bir hal olmuşdur. Bəzi qadınlar onlara aid edilən bu modeli, bu şəxsiyyətin pis istiqamətlərini və öz həyatlarına gətirdiyi itkiləri heç nəzərə almadan və dolayısilə özlərini təkmilləşdirməyə ehtiyac duymadan mənimsəmişlər.

Cahiliyyə cəmiyyətinin bu kompleks sisteminə müxalif Quranda təsvir edilən yol isə ən sadə, ən asan və ən mükəmməl olanıdır. Mömin olan kəs üçün qadın, ya da kişi xarakteri deyə bir ayrı-seçkilik yoxdur. Bu səbəblə qadın, qadın şəxsiyyətindən əvvəl Müsəlman şəxsiyyətini daşıyır. Xarakterini cinsiyyətinə görə deyil, Quranda Allahın bildirdiyi əxlaqa görə təyin edir. Quranda yalnız mömin xarakteri təsvir edilir. Qadın və ya kişi hər insan Allahın əmr etdiyi bu əxlaq və şəxsiyyəti yaşamaqla məsuldur. Bu şüur ilə yaşayan mömin qadın da güclü, sabit və üstün bir xarakterə sahib olar.

Mömin qadının bu xarakteri ilə, cahiliyyə ənənələrinin təsirində formalaşan "qadın xarakterləri" müqayisə edildiyində, Quranda təsvir edilən əxlaqla formalaşan şəxsiyyətin fərqi çox açıq şəkildə ortaya çıxır.

CAHİL CƏMİYYƏTDƏ EVDAR QADIN XARAKTERİ

2010-08-02T07:16:00.001-07:00

Cahiliyyə cəmiyyətinin çox böyük diqqətlə tətbiq etdiyi xarakterlərdən ilki "evdar qadın xarakteri" dir. Bu xarakter demək olar ki bütün cəmiyyətin tərəfindən çox yaxşı bilinir və hansı mədəniyyətdən olursa olsun dünyanın dörd bir tərəfindəki qadınların böyük əksəriyyəti tərəfindən tətbiq olunur.

Bu xarakter, hardasa hər qız uşağının, uşaqlıq illərindən etibarən etina etdiyi və bir gün mütləq yaşamaq istədiyi modeldir. Bu mövzuda onlara nümunə olan ən yaxın insan da analarıdır. Analarını və ətraflarındakı digər qadınları müşahidə etmələri nəticəsində, yetkin bir qadının necə şəxsiyyətə sahib olacağı, həyatını hansı ideallar üzərinə quracağı, ya da günlərini necə keçirəcəyi haqqında uşaqların ağıllarında yavaş yavaş bir model formalaşmağa başlayır. Yaxşı ailə qurmaq, gözəl ev sahibi olub, sağlam uşaqlar dünyaya gətirmək, qohum və dostlara qonaq getmək, uşaqların tərbiyəsi, alış-veriş, ev təmizliyi, və buna bənzər işlər bu modelin təməl xarakterini meydana gətirir.
Əlbəttə insanın yaxşı bir ailə qurması, yaxşı ailə həyatına sahib olması bir gözəllik və nemətdir, möminlər də bu nemətə sahib olmaq istəyərlər. Ancaq burada səhv olan Allahın bildirdiyi əxlaqı və davranışları mənimsəmədən, böyük bir dünyəvi ehtirasla bunlara sahib olma ehtirasıdır.

Dünyaya dair hələ çox şey bilməyən uşaqlar bütün bu məşğuliyyətlərin bir qadın üçün ola biləcək ən ideal həyatı təşkil etdiyini düşünürlər və sorğu- sual etmədən gələcəkdə mütləq bu həyatı yaşamaq haqda qərarlarını verirlər və bu qərarlarını həyata keçirirlər.

Bir insanın eviylə maraqlanması əlbəttə ki, pis, ya da qınanacaq bir davranış deyil. Ancaq insanın bütün dünyasının yalnız dörd divarla məhdud olması və ideallarının, zövqlərinin, vərdişlərinin, problemlərinin və üfüqünün də yenə eyni dörd divar arasında qalması və həyatının Quranda bildirilən əsl məqsədini unutması səhvdir. Necə ki, bu kəslər yaşadıqları məkan ilə birlikdə düşüncələrini də məhdudlaşdırır və kiçik bir dünyada yaşamağa başlayırlar. Kiçik hədəfləri, kiçik məqsədləri, kiçik ümidləri, kiçik hesabları olur. Quranda təsvir edilən, Allaha qarşı vəzifəsini ən yaxşı şəkildə yerinə yetirən, Allahın razı qalacağı şəkildə hərəkət edən, davamlı Allaha yönələn, davamlı axirət yurdunu xatırlayan möminlərdən tamamilə uzaq xarakterə sahib olurlar.

Cahiliyyə cəmiyyətindəki evdar qadın modelində, ən əhəmiyyətli mövzular; özləri, ailələri, uşaqları və gələcəyə aid planlarıdır. Orta səviyyəli bir ailədə bu planlar kirayə ödəməkdən ev sahibi olmaq, elektrik, su fakturasını, ya da uşaqlarının məktəb xərclərini qarşılaya bilmək, hətta bəlkə bir gün bir avtomobil sahibi olmaq, ya da evin əşyalarını yeniləmək ola bilər. Ancaq daha yaxşı şərtlərdə yaşayan bir evdar qadının idealları da ən az bunlar qədər məhduddur. Bu kəslərin planları da yenə eyni şəkildə evləri, ailələri, ya da uşaqları üzərinə qurulmuşdur. Rəfiqələri arasında evinin gözəlliyiylə, uşaqlarının hansı kolleclərdə oxuduqlarıyla, ya da yoldaşlarının özlərinə aldığı avtomobillə özünü göstərmək, bu kəslərin həyatlarına məna qazandıran ən əhəmiyyətli mövzulardır. Təkrar ifadə etmək lazımdır ki, burada sayılanların hamısı əlbəttə ki lazımlı işlərdir, ancaq cahiliyyə qadınlarının səhvi, sıralanan bu bir neçə kiçik zövq xaricində yüksək bir ideal əldə etməmiş olmalarıdır. Yoxsa yaşadıqları bu həyatı yüksək bir ruh və böyük ideallar üzərinə qursalar, hətta eyni şərtlərdə yaşasalar belə bu xarakterdə sıxışıb qalmazlar. Bunun ən gözəl nümunələrini mömin qadınlarda görmək mümkündür.

Allaha iman edən bir insanın qadın olsun, kişi olsun üfqü geniş, idealları böyükdür. Mömin xarakterini daşıyan bir qadın yalnız evinin, ailəsinin ya da qohumlarının deyil, bütün dünyanın məsuliyyətini boynuna götürmüşdür. Lazım olduğunda o da dörd divar arasında otura bilər, ev işlərini görüb rəfiqələri ilə görüşə bilər, amma düşüncələrini, hədəflərini, ya da məsuliyyətlərini əsla bu məkan ilə məhdudlaşdırmaz. Kiçik hədəflərin arxasından qaçan kiçik bir insan olmağı qətiyyən özünə yaraşdırmaz və qəbul etməz. Oturduğu yerdən bütün dünyanın problemlərinə çıxış yolu axtarar, fikirlərini təkmilləşdirər, kilidlənən nöqtələrin açılmasını təmin edər və ən əhəmiyyətlisi də bütün bunlardan müsbət nəticələr əldə edər.

Cəmiyyətin özü üçün təyin etdiyi modeldən uzaqlaşmayan və bundan kənara çıxmağı hədəfləməyən cahiliyyədəki evdar qadın həyatını özü üçün çəkilən sərhədlər içərisində yaşayar. Bunun ən əhəmiyyətli səbəblərindən biri dünyanın yaşadığı tək yer olduğunu zənn etməsi, axirətin və Allaha hesab verəcəyi günün yaxınlaşmaqda olduğu gerçəyini göz ardı etməsidir. Əlbəttə ölümdən sonrasını düşünməyən bir insanın bütün həyatı da bu qısa dünya həyatına aid mənfəətlər əldə etmə səyi içində keçər. Və belə bir insan ətrafındakı kəslərin təyin etdiyi qaydaların xaricinə çıxmadan yaşamağa çalışar. Allahın razılığını deyil, ətrafındakı yüzlərlə insanın razılığını axtarar. Bunun nəticəsi də, cahiliyyənin primitiv həyat tərzidir. Bu həyat tərzinin əsas prinsipləri isə müəyyən şeylərdən ibarətdir.

NİYƏ EVDAR QADIN OLMAĞA ÇALIŞIRLAR?

2010-08-02T07:09:00.001-07:00

Evdar qadın deyildikdə hər kəsin gözündə müəyyən bir insan tipi canlanır. Səhər tezdən qalxıb, ərini və uşağını yola salan, evi yığıb təmizləyən, paltar yuyan, ardından axşam bişirəcəyi yeməyi düşünən və gününün çoxunu da mətbəxdə yemək bişirərək keçirən bir qadın...

Klassik olaraq hər kəsin evdar qadın deyilincə ağlına gələn xüsusiyyətlər bunlardır. Bir qadının bütün bunları etməsində pis bir şey yoxdur, təbii olaraq mömin qadınlar da həyatının müəyyən vaxtlarında bu işləri görürlər. Ancaq eyni işləri görən mömin qadınla, cahiliyyə əxlaqını yaşayan qadını ayıran şey, bu işləri görərkən əxlaqı, düşüncələri və niyyətləridir. Mömin qadın əri və uşaqları üçün yemək bişirərkən də, evini təmizləyərkən də yalnız Allahın razılığını ümid edərək və Allahın rəhmətini diləyərək bunları edir. Və heç vaxt fikri, düşüncəsi, hadisələri qiymətləndirmə şəkli yalnız bu işlərlə məhdud bir dünyadan ibarət deyil.

Çoxları üçün evdar qadınından gözlənilən işlər həm yorucu, həm də darıxdırıcı fəaliyyətlərdir. Ancaq buna baxmayaraq cahiliyyə qadınlarının çox böyük hissəsi bir gün ailə qurub,evdar qadın olmanın xəyallarını qururlar. Yaxşı insana axirətdə fayda verməyəcək bu həyat şəklini bəzi kəslərə cazibədar göstərən şey nədir? Yalnız ənənə olduğu üçünmü buna etina edilər? Yoxsa həyatlarına bir rəng qatmaq üçünmü?

Bu variantların hamısı doğru ola bilər. Ancaq bu həyatı son dərəcə cazibədar görmələrinin səbəbi bu qədərlə də məhdud deyil. Bu səbəblər kəslərə, şərtlərə görə dəyişməklə birlikdə çoxları üçün bir neçə başlıq altında toplanır.

Bunlardan biri, gənc qızların çoxunun evliliklə birlikdə fərdi azadlıqlarını əldə edəcəklərinə olan inanclarıdır. İllərlə ailələrinin nəzarətində və onların qoyduğu qaydalarla yaşayan gənclər bu vəziyyətin dəyişməsinin ən qısa və ən asan yolunun evlilik olduğunu düşünürlər. Bu səbəblə də çox vaxt uyğun hesab etdikləri ilk insanla evlənirlər. Onsuz da, cahiliyyə qadınları bir tərəfdən evliliyi arzulayarkən, digər tərəfdən də evliliyin gətirəcəyi çətin şərtlərin fərqindədirlər. Amma yalnız özlərinin söz sahibi olub, öz qaydalarıyla dilədikləri kimi yaşayacaqları həyatın həsrəti bu çətinliklərə əhəmiyyət verməmələrinə səbəb olur.

Ancaq evliliklə birlikdə qadınların üzərinə həm maddi, həm də mənəvi baxımdan çoxlu məsuliyyət yüklənir. Həmçinin hər zaman öz qaydalarıyla yaşamaları, ya da azad hərəkət etmələri də mümkün olmur. Çünki cahiliyyə sistemində ümumiyyətlə evə hakim olan kişidir və qadının bütün həyatını öz qaydaları və öz inanclarına görə istiqamətləndirir. Bu səbəbdən dəyişən bir şey olmur. Ailələrinin yerini artıq həyat yoldaşları tutmuşdur.

Bəzi qadınların evdar qadın olmaq istəmələrinin əsas səbəbi də evliliklə əldə edəcəyini düşündüyü maddi imkanlardır. Xüsusilə də maddi vəziyyəti yaxşı olmayan bəzi ailələr qızları üçün evliliyi, həyatlarını dəyişdirə bilmək üçün ən əhəmiyyətli fürsət olaraq qiymətləndirirlər. Belə ki, çox vaxt gənc qızlar ailələri tərəfindən "məntiq evliliyi" üçün xəbərdar edilir və təşviq edilirlər. Bu zaman gənc qızın evlilikdə tək meyarı pul və zənginlik olur. Əxlaqından, rəftarından ya da şəxsiyyətindən xoşlandıqları bir insanla evlənməkdənsə, maddi cəhətdən imkanı yaxşı olan bir ilə evlənirlər .Bunun qarşılığında onlar da lazım olsa həyatlarının sonuna qədər tezdən qalxıb yemək bişirmək, paltar yumaq, ev təmizləmək kimi işlər görməyi gözə alırlar.

Göründüyü kimi, cahiliyyə qadınlarının çoxunun, çətinliklərinə baxmayaraq "evdar qadın" modelini seçmələrinin əsl səbəbləri bu cür mənfəətlərdir. Bu zehniyyətdə olan qadınlar, həm ailələrinin təzyiqindən xilas olacaq, həm həyat tərzlərini yüksəldərək özlərinə yaxşı gələcək təmin edə biləcək, həm də bu imkanlardan ailələri və qohumları üçün də pay ayıra biləcəklər. Ancaq ilk günlərdə bu mənfəətlərə görə cazibədar görünən ailə həyatı, Allah rizası olmadan və evləndiyi adamın əxlaqına əhəmiyyət vermədən qurulduğu üçün bir müddət sonra yerini, monoton, çətin bir həyata və peşmanlığa buraxır.

CAHİLİYYƏ CƏMİYYƏTİNDƏ EVDAR QADIN ŞƏXSİYYƏTİ

2010-08-02T06:51:00.001-07:00

Tərbiyə tərzinə, yaşadıqları mühitə, əxlaq xüsusiyyətlərinə və sahib olduqları imkanlara baxmayaraq, cahiliyyədəki evdar qadınların şəxsiyyət formalarını bir başlıqda qruplaşdırmaq mümkündür.

Cahiliyyə qadınları cəmiyyətin özlərinə təlqin etdiyi xarakterin təsiri altındadırlar. Uşaqlıqdan etibarən bəlkə də minlərlə evdar qadın görmüş və onların bütün davranışlarını və hərəkətlərini istər istəməz şüuraltında mühafizə etmişlər. Özləri eyni şərtlərlə qarşı-qarşıya qaldıqlarında isə, bu təcrübələrini fərqində olmadan həyata keçirir və şəxsiyyətlərini formalaşdırmasına icazə verirlər.
Bu səbəblə də cahiliyyədəki evdar qadın xarakterlərinin böyük əksəriyyəti ortaq xüsusuyyətə malik olur. Hamısı da əvvəlki müşahidələrini və təcrübələrini həyatlarına keçirirlər. Hətta universitetdə oxuyan, çoxlu dostu olan və klassik gənc qız xarakterinə malik bir adam belə evləndiyi gündən etibarən tam fərqli xarakterə yiyələnə bilir. Belə ki, əvvəllər son dərəcə aktiv, gəzməyi sevən biri ikən birdən-birə "evinin qadını" olmağı seçərək, köhnə dostlarının tanıya bilməyəcəyi şəxsiyyətə çevrilir.

Onlara bu şəxsiyyəti qazandıran əsas faktor isə cahiliyyənin evlilik sistemindəki yalnışlardır.. Qarşıdakı sətirlərdə ətraflı olaraq araşdıracağımız bu şəxsiyyətin formalaşmasında, yaşanılan evliliyin "cahiliyyə evliliyi" və qarşı tərəfin də yenə cahiliyyə cəmiyyətinin mənsubu olmasının böyük təsiri vardır.

Bütün bunların təsiriylə, ortaya cahiliyyə sisteminin bütün yalnışlarını üzərində toplayan bir şəxsiyyət çıxır. Ancaq bunu da əlavə etmək lazımdır ki, cahiliyyə cəmiyyəti bu yalnışları yadırğamır və bunları mənfi xüsusiyyətlər olaraq qiymətləndirmir. Əksinə bunların bir çoxunun məqbul davranışlar olduğunu düşünər. Çünki bu kəslərə bu xarakterləri onsuz da içində olduqları cəmiyyət təyin etmişdir və öz uyğun hesab etdikləri modeli bəyənmələri və bunda heç bir yaln ışlıq görməmələri də çox təbiidir.

ROMANTİK OLMAQ

2010-07-31T14:00:00.001-07:00

Cahiliyyə qadınlarının normal saydıqları xüsusiyyətlərdən biri də Quran əxlaqına tamamilə zidd olan romantizmdir. Romantizmin qadını tamamlayan xarakter olduğuna inanırlar. Cahiliyyə cəmiyyətinin qadından gözlədiyi xarakter onsuz da budur. Onlara görə qadın hər zaman sığınan, qorunan və gücsüz tərəf olmalıdır.

Bu səbəblə bəzi evdar qadınlar bu təlqinlərin də təsiriylə çətinliklə hər qarşılaşdıqlarında romantizmə qapılmaqdan heç çəkinmirlər. Bunu bir zəiflik olaraq görmür, əksinə bu şəkildə özlərinə şəfqət göstəriləcəyini və ətraflarındakı insanların onlarla maraqlanacaqlarını düşünərək özlərini romantizmə daha da qapdırırlar. Onsuz da, ətraflarındakı insanlar tərəfindən bu cür davranmağa təşviq olunurlar. Cahil cəmiyyətdə duyğularına qapılan insana rəğbət göstərirmiş kimi davranılar və bu cür davranan adam istədiyi nəticəni əldə etmiş olar.

Bununla yanaşı bəzi cahiliyyə qadınlarında daha şiddətli bir romantizm növü vardır ki, bu onun bütün xarakterinə hakim olmuşdur. Yaşadığı narahat mühitdən və bununla bərabər Allaha və qədərə təslim olmamasından yaranan bu romantizm növü bu qadınların bütün həyatına əks olunur. Belə ki, romantik dünyagörüşləri səbəbiylə əsla sağlam düşünə bilmir, ağıllı qərarlar ala bilmir və məntiqli hərəkət edə bilmirlər. Hadisələrin həmişə mənfi cəhətlərini görür, həmişə əzildiklərini düşünür, hətta bu haqda romantik ssenarilər quraraq bu sağlam olmayan ruh halına daha da qapılırlar. Evliliklərinin gözlədikləri kimi olmaması, ilk günlərdəki həyəcanlarını, sevgilərini və hörmətlərini itirdiklərini görmələri onları bu ruh halına salır. Bu zaman da, daima gözləri dolan, kədərlənən, bədbin bir xarakter formalaşdırırlar. Məsələn səylə hazırladıqları yeməklər haqqında tərif deyilməməsi, yeni alınan bir paltarın fərqinə varılmaması, ya da istəklərinin yerinə yetirilməməsi dərhal romantizmə qapılmalarına səbəb olur. Səhvən deyilən bir söz, bir zarafat hətta çox vaxt bir kəlmə belə duyğularına qapılmaları üçün kifayətdir. Gün boyu bu hadisəni unuda bilmir və zehinlərində durmadan bu haqda nəticələr axtarırlar. Halbuki ümumiyyətlə ortada heç bir şey yoxdur və hətta bəlkə də qarşı tərəf istifadə etdiyi bu sözün fərqində belə deyil. Amma romantizmi şəxsiyyətinin bir parçası olaraq mənimsəmiş cahiliyyə qadınlarının mühakiməsi, bunu görə bilməyəcək qədər zəifdir.

Bunun nəticəsi olaraq cahiliyyə qadınlarının həyatlarına hakim olan bir başqa xüsusiyyət ağlamaqdır. Evdə baş verən hər hadisə onlar üçün bir hüzn və ağlama vəsiləsidir. Ailəvi problemlər, uşaqların böyüdülməsində qarşılaşılan çətinliklər, romantik seriallar və bunlar kimi bir çox səbəb, bu əxlaqı yaşanmalarına zəmin hazırlayır. Xüsusilə də uşaqları böyüməyə başladıqca, yoldaşlarının onları ikinci planda gördükləri təəssüratına qapılır və uşaqlarına hər dəfə öncəlik veriləndə bir tərəfdən sevinir, bir tərəfdən də özləri ikinci plana düşdükləri üçün kədərlənirlər. Hətta bu xarakterdəki insanlar romantik olmaqda o qədər israrlıdırlar ki, olduqları mühitdə sıxıntı verəcək bir şey olmasa belə ağlayacaq, kədərlənəcək bir səbəb tapa bilirlər. Məsələn televiziyada baxdıqları bir serialda ölən bir insanın ardından dəqiqələrlə ağlaya bilir və ya 10 il əvvəl dostlarıyla dinlədikləri bir musiqini eşitdiklərində birdən duyğulanıb ağlayırlar. Bu nümunələri çoxaltmaq mümkündür.

Yaşadıqları bu əxlaq cahiliyyə qadınlarının çox qısa müddətdə həm ruhən, həm də cismən çökməsinə səbəb olar. Əlbəttə bu, Quran əxlaqı yerinə cahiliyyə həyatını seçmələri səbəbiylə yaşadıqları çətinliyin nəticələrindən biridir. Allah Quranda insanların ancaq Özünü andıqları, ONA təslim olduqları, axirətə hazırlıq etdikləri müddətcə dünyada gözəl bir həyat yaşaya biləcəklərini və ürəkdən hüzur tapa biləcəklərini xəbər vermişdir. Ancaq burada təsvir etdiyimiz xarakterdəki insanlar özlərini yaradan sonsuz güc sahibi Allahı unutmuş və buna görə də böyük bir çətinliyə düşmüşlər.

KÜSƏYƏNLİK

2010-07-31T11:12:00.001-07:00

Cahil cəmiyyətdəki evdar qadın xarakterinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də küsəyən olmalarıdır. Bu kəslər şüur altında çoxlu qorxlarla yaşayırlar. İkinci plana atılma, tərk edilmə, aldadılma kimi qorxular bunların əsaslarıdır. Cahiliyyə sisteminin çürük təmələ əsaslandığını bildiklərindən hər an vəfasızlıqla qarşılaşa biləcəklərini düşünürlər. Bu səbəblə də qarşılaşdıqları hər hadisəni, eşitdikləri hər sözü bu psixologiyayla qiymətləndirirlər.

Evlilik ildönümü, ad günü və s. kimi əhəmiyyətli bir günün, yoldaşları, ya da uşaqları tərəfindən unudulmuş olması cahiliyyə qadınlarının küsmələri və şıltaq davranışları üçün çox uyğun bir zəmin hazırlayır. Adi bir unutqanlıqda belə, artıq sevilmədiklərini, əhəmiyyət verilmədiklərini, ya da ikinci plana atıldıqlarını düşünərək küsəyənlik hissinə qapılırlar. Bu ruh halları çox vaxt böyük mübahisələrə və gərgin anlara səbəb olur.

Mömin qadının xarakterində isə, bu cür əxlaq pozuqluğu yoxdur. O hər şeydən əvvəl Allahın əmrinə görə nə insanlar, nə də hadisələr haqqında bir zənndə olmaz. Ortada tam aydın olmayan bir söz, ya da bir davranış varsa bunu mütləq dəqiqləşdirir, qarşı tərəfin məqsədini və niyyətini öyrənir və bu haqda öz fikrini bildirir. Amma heç vaxt nə olduğunu tam anlaya bilmədiyi bir mövzu, ya da bir söz haqqında zənnlər edərək bunlara əsaslanıb küsmür. Onsuz da küsməyin Quran əxlaqına uyğun olmadığını bilir. Bununla yanaşı mömin qadının evliliyi və ya dostluqları da yenə möminlərlə olacağından onsuz da belə şeylərə səbəb ola biləcək bir şey də olmaz. Çünki mömin xarakteri, sözlərin açıq və doğru danışılmasını tələb edir. Allah kinayəli bir sözdən, ya da cahiliyyə olan "söz atmaq" kimi pis əxlaqdan möminləri məhrum etmişdir. Göründüyü kimi, mömin qadın Qurana tabe olduğu üçün bu cür əxlaq pozuqluğunun təsir etmədiyi son dərəcə rahat və etibarlı bir həyat yaşayar.

RƏFİQƏLƏRLƏ GÖRÜŞLƏR

2010-07-31T09:37:00.001-07:00

Cahiliyyə cəmiyyətində evdar qadınların imtina edə bilmədikləri ən böyük vərdişlərdən biri də öz aralarında görüşmələridir. Əlbəttə bir insanın sevdiyi dostlarıyla, yoldaşlarıyla toplanması, görüşməsi gözəl bir nemətdir. Ancaq bu görüşlərin sevgi və hörmətin ifadə ediləcəyi, dostluqların bərkiyəcəyi, Allahın adının xatırlanacağı gözəl əxlaqa əsaslanan görüşlər olması son dərəcə əhəmiyyətlidir. Ancaq cahiliyyə cəmiyyətində ümumiyyətlə bu görüşlər tamamilə fərqli olur. Ümumiyyətlə belə görüşlərdə, cahiliyyə əxlaqındakı qadınların bişirdikləri keks üçün təriflənmələri onların xoşbəxt olması üçün bəs edərkən, əgər həyat yoldaşları icazə vermədiyi üçün bu yığıncaqlardan birinə gedə bilməyibsə bu da həftələrlə davam edən narahatlıq və bədbinliyə səbəb olur.
Bu sözü gedən insanların nə qədər məhdud və kiçik bir dünyada yaşadıqlarını göstərir. Çünki bu cür görüşlərdə danışılanlar, edilənlər ümumiyyətlə bu kəslərin axirətlərinə bir fayda vermir. Sözü gedən görüşlər əksəriyyətlə bu insanları dünyaya bağlamağa meyllidir. Axirəti, hər şeyin yaradıcısı olan Allahın Ucalığını, Quranda əmr edilən gözəl əxlaqı yaşamağı xatırlatmaq yerinə boş mövzular müzakirə edilər, gərəksiz hadisələrin incəlikləri araşdırılar. İnsanlar bir-birlərinin Qurana görə gözəl xüsusiyyətlərini qiymətləndirməz, əksinə bir-birlərini davamlı olaraq dünyəvi, səmimiyyətsiz şəkildə uzaq tərifləyərlər və bu təriflər əksəriyyətlə gerçək düşüncələri deyil. Qarşılarındakı insanları Quran əxlaqını nə qədər yaşadıqları cəhətdən qiymətləndirməzlər.

Dedi-qodu etmək, televiziyalarda yayımlanan romantik serialların ən son hissəsində olub bitənlər, ya da keks-tort reseptləri bu yığıncaqlarda danışılan ən həyati mövzuları təşkil edir. Halbuki eyni görüş, eyni mühit Allahdan qorxan və axirətə hazırlıq edən insanlar üçün yaradılmış olsa, şübhə yox ki, burada edilən söhbətlərdən söhbətdəkilərin həm özlərini təkmilləşdirəcəyi, həm də başqalarına fayda verə biləcəkləri çox gözəl nəticələr çıxar. Çünki Quranda möminlərin boş sözlərdən və boş işlərdən üz çevirmələri və hər anlarını faydalı işlərlə, faydalı düşüncələrlə keçirmələri əmr edilmişdir. Ayələrdə bu mövzu belə bildirilmişdir:

O kəslər ki, lağlağıdan (lüzumsuz şeylərdən, qadağan olunmuş əməllərdən) üz döndərərlər (Mu'minun Surəsi, 3)

O kəslər ki, yalan yerə şahidlik etməz, faydasız bir şeylə rastlaşdıqları (lağlağı bir söhbət eşitdikləri) zaman onlardan üz çevirib vüqarla keçər (özünü ləyaqətlə aparıb onlara əhəmiyyət verməz (Furqan Surəsi, 72)

'Onlar boş (yersiz) bir söz eşitdikləri zaman ondan üz çevirib: “Bizim əməllərimiz bizə, sizin əməlləriniz də sizə aiddir. Sizə salam olsun! Biz cahilləri istəmirik!” – deyirlər. (Qəsəs Surəsi, 55)

TELEVİZİYA QARŞISINDA BOŞ VAXT KEÇİRMƏK

2010-07-31T08:59:00.001-07:00

Cahiliyyə cəmiyyətində evdar qadınların həyatlarının böyük bir hissəsi televiziya qarşısında keçir. Ancaq əlbəttə bu yalnız qadınlara xas vərdiş deyil. Eyni şəkildə yoldaşlarının və uşaqlarının da qoşulduğu bu saatlar, cahiliyyə cəmiyyətinin ən xüsusi zövqlərindən və ən əhəmiyyətli məşğələlərindəndir. Nə izlədikləri isə çox vaxt o qədər də əhəmiyyətli deyil. Əsas əhəmiyyətli olan əylənmək və yaşadıqları çətin mühitdən öz fikirlərinə görə bir az olsun uzaqlaşa bilməkdir. Gün ərzində hər nə etsələr etsinlər televizor həmişə açıq olur. Lakin xüsusilə də "romantik seriallar" adı verilən gündəlik seriallar başladığı zaman az qala televiziya ekranına "bağlanırlar". Bu seriallarda yaşanan romantizm onlara ayrı bir həzz verir. Bu səbəblə də bütün gündəlik proqramlarını bu serialların saatlarına görə nizamlayır və bir yerə getmələri lazım olduğunda belə serialı video kasetlərə yazırlar. Əgər belə bir imkanları yoxsa, bu zaman da işləri bitər bitməz qonşudan, ya da qohumlarından böyük bir həyəcanla serialdakı son hadisələri öyrənirlər.

Özlərinə bu romantik seriallar yerinə, daha keyfiyyətli filmlər, mədəni proqramlar, iman həqiqətlərinin izah edildiyi sənədli filmlər təklif edildiyində belə cahiliyyə qadınları yenə də bu seriallardan imtina etmək istəməzlər. Çünki onların dünyagörüşlərini, həyatlarını və zövqlərini ən yaxşı əks etdirən proqramlar bu seriallardır.

Televiziya seyr etmək əlbəttə ki, təhlükəli bir şey deyil. İnsan bu şəkildə vaxtını çox gözəl və faydalı şəkildə də keçirə bilər. Amma Allahın açıq-aşkar varlığını və axirəti unutmaq, bütün vaxtı televiziya qarşısında keçirmək və daha əhəmiyyətli, ya da daha faydalı bir iş olduğunda belə yenə də bu vərdişdən uzaqlaşa bilməmək səhv davranışdır. Bu insanlar çox gözəl işlər görə bildikləri halda, məqsədsizlikləri və özlərinə yalnız "evdar qadın" şəxsiyyətini yaraşdırmış olmaları səbəbiylə bu cür düşünməz və bundan da narahat olmazlar.

LAZIMSIZ TELEFON SÖHBƏTLƏRİ

2010-07-31T08:32:00.001-07:00

Cahiliyyə cəmiyyətindəki qadınlar, günün müəyyən vaxtlarını telefonla danışaraq keçirirlər. Gündəlik xəbərləri öyrənmək və son dedi-qoduları eşitmək üçün rəfiqələrinin hər birinə zəng vurarlar. Ailə içində olan son hadisələri, yoldaşlarıyla aralarında olan mübahisələri, alış-verişdə nələr aldıqlarını, evə hansı qonağın gəldiyini, nələr danışdıqlarını bir-bir izah edərlər. Bu telefon danışıqlarının bir qismi saatlarla davam edər, amma danışıqların çoxu hikmətsizdir.

Bunun əksinə möminlər boş danışıqdan və boş işdən uzaq durarlar. Əsla hikmətsiz danışıqlara qapılmazlar. Lazım olsa onlar da uzun müddət telefonla danışarlar. Ancaq danışdıqları mövzu mütləq əhəmiyyətli və faydalı mövzudur. Belə bir ehtiyac yoxdursa yalnız vərdiş olduğu üçün vaxtlarını telefonda keçirməz, bunun yerinə daha faydalı və təkmilləşdirici işlər görərlər.

HƏR ŞEYDƏN ŞİKAYƏT ETMƏK

2010-07-30T05:36:00.001-07:00

Cahiliyyə qadınları, yaşadıqları mühitin və Quran əxlaqından uzaq xarakterlərinin doğurduğu narahatlığı danışıqlarıyla da tez-tez dilə gətirirlər. Cahiliyyə cəmiyyətinin kişiləri də bu xarakterə malikdir və bu həm qadınları,həm də ətrafdakı insanları narahat edir.Bu davranışı hər şeydən əvvəl evdar qadın olmanın bir gərəyi olaraq mənimsəmişlər. Onlara görə gün boyu yemək bişirib, ev təmizləyib və bəlkə də bütün gəncliyini, enerjisini bu məqsəd uğruna fəda edən bir qadın üçün "deyinməkdən" daha adi bir şey yoxdur.
Hətta onlara görə bu, onların ən təbii haqqıdır və ətrafdakılar tərəfindən də anlayışla qarşılanmalıdır. Onlara görə, yaşadıqları evliliyin monotonluğunu, həyatın çətinliklərini, yorğunluqlarını ən çox yaşayan özləridir. Yenə öz düşüncələrinə görə, evli olduqları kəslər bu həyatın daha çox maddi məsuliyyətini boynuna götürmüşdür. Bu səbəbdən də özlərinin deyinməyə və şikayət etməyə daha çox haqqı var. Bu səbəblə bəzi kişilər də, özləri narahat olmağı belə nəzərə alaraq yoldaşlarının bu davranışlarına göz yumur,çünki çətinliklərindən ancaq bu şəkildə uzaqlaşa biləcəklərini düşünürlər. Ancaq bunu da bildirmək lazımdır ki, insanlar bu həyatı özləri bilərək və istəyərək seçmişlər. Amma yenə də öz tələbləriylə seçdikləri bu həyatın hər anında şikayət edirlər.

Evdar qadınlarda çox rast gəlinən və artıq təbii bir haqq olaraq qəbul edilən bu şikayət vərdişi gündəlik həyatın hər anında özünü biruzə verir. Kiçik-böyük hər şeydən şikayət etmək elə bir vərdiş halına gəlir ki, artıq evdə tək başına olduqlarında belə öz özlərinə deyinirlər. Bir tərəfdən əsəbi halda evi yığışdırar, bir tərəfdən də evi kim səliqəsiz hala salıbsa ona xoş olmayan sözlər deyərlər. Hətta o anda qarşılarına ilk çıxan adama mövzuyla heç bir əlaqəsi olmadığı halda şikayətlənməyə başlayırlar.

Bu deyinmə vərdişləri, mübahisə etməyi sevən bir xarakter yaradır. Kiçik bir məsələni belə dərhal böyüdüb böyük mübahisə yaranmasına səbəb olurlar. Hamının fikrinə zidd fikir bildirirlər. Hər sözü yalnış qəbul edib və sərt cavablar verirlər. Bu cür insanlar ruhlarında yaşadıqları bu məmnunsuzluq, tündxasiyyətlik və gərginlik səbəbiylə çoxlu xəstəliyə tutulurlar. Baş ağrısı, mədə ağrısı, yuxu pozuqluqları və qısa müddətdə ortaya çıxan yaşlanma əlamətləri bunların ən geniş yayılanıdır. Bütün bunlar yaşadıqları sistemin yanlışlığından qaynaqlanır. İman zəifliyinin və təvəkkülsüzlüyün gətirdiyi bu ruh halından və çətinliklərdən xilas olmanın isə tək yolu vardır: Quran əxlaqına təslim olmaq və Allahın bəyəndiyi şəkildə həyat yaşamaq. Yoxsa bunun başqa hansı yol sınanırsa sınansın çıxış imkanı tapıla bilməz.

Bu əxlaqı yaşayan qadınlar isə əksəriyyətlə həlli, həkim-həkim gəzməkdə, hər yeni çıxan dərmanı sınamaqda, psixoloji müalicə almaqda və bəzən də evliliklərinə son verərək bu həyatdan tamamilə uzaqlaşmaqda görürlər. Amma bunların heç biri yaşadıqları bədbəxt həyat üçün əsl çıxış yolu deyil. Quran əxlaqını yaşamadıqları və Allaha səmimi bir ürəklə bağlanmadıqları üçün, şikayət etdikləri məsələlər, deyindikləri insanlar, ya da yaşadıqları məkan dəyişsə də yaşadıqları çətinliklərdə heç bir fərq olmaz.

Cahiliyyə qadınlarının çoxunda olan bütün bu əxlaq pozuqluqlarının əksinə, mömin qadının davranışı müsbət və düzgündür. Məsələn "deyinmə" kimi vərdişin bəsit bir hərəkət olduğunu bilir. Kənardan baxıldığında doğru olmayan bir şey varsa belə, bunların Allah Qatında bir hikmət ilə yaradıldığını unutmaz. Bu səbəblə də hər nə ilə qarşılaşsa qarşılaşsın narahat olmaq, sıxıntı yaşamaq üçün bir səbəb görməz. Ən sıxıntılı anlarda belə ətrafına qarşı mütləq xoşgörüşlü, bağışlayıcı və yaxşı münasibət göstərər. Tənqid olunması lazım olan bir şey varsa belə, bunun ancaq Quranın əmrinə uyğun olaraq "gözəl söz" ilə edilə biləcəyini və bu şəkildə daha müsbət nəticələr əldə edilə biləcəyini bilər. Ayələrdə möminin göstərməsi lazım olan bu davranış belə bildirilmişdir:

Sən bağışlama yolunu tut, yaxşı işlər görməyi əmr et və cahillərdən üz döndər! (Ə'raf Surəsi, 199)

Məgər Allahın necə bir məsəl çəkdiyini görmürsənmi? Xoş bir söz kökü yerdə möhkəm olub budaqları göyə ucalan gözəl bir ağac kimidir. (İbrahim Surəsi, 24)

Bəndələrimə de: “ gözəl sözlər söyləsinlər ” Şeytan onların arasına fitnə-fəsad sala bilər. Həqiqətən, Şeytan insanın açıq-aşkar düşmənidir! (İsra Surəsi, 53)

ELİT QADIN XARAKTERİ

2010-07-30T05:20:00.001-07:00

Cahiliyyə əxlaqının yaşandığı cəmiyyətdə kübar cəmiyyət olaraq adlanan qrupda formalaşan qadın xarakteri, əslində "evdar qadın xarakteri"ndən çox fərqlənmir. Şəxsiyyət xüsusiyyətləri və vərdişləri bir-birinə çox bənzərdir. Ancaq kübar cəmiyyət mühitindəki imkanların fərqli olması, fərqli vərdişləri də özü ilə gətirir.

Bu kəslər yaşadıqları mühitə uyğunlaşmanın narahatlığını yaşayırlar. Bu səbəblə də öz istəkləri, zövqləri ya da vərdişləriylə deyil, daha çox ətraflarındakı insanların yəni kübar cəmiyyətin istədiyi kimi hərəkət edirlər. Kübar cəmiyyətin çoxunun istəkləri isə pul və özünü göstərməkdən ibarətdir. Bu səbəblə bu həyat tərzini mənimsəyən qadınlar əvvəlcə kübar cəmiyyətdə dəbdə olan maraqları öyrənmək və mümkün olduğu qədər bu həyata uyğunlaşmağa çalışırlar.

Məsələn, hamının getdiyi turizm mərkəzlərinə getmək, tanınmış dərzilərə paltar tikdirmək, bahalı gözəllik ya da solarium salonlarında dedi-qodu etmək, lüks restoranlarda nahar etmək, bahalı mağazalardan, ya da xaricdən alış-veriş etmək, ən əhəmiyyətlisi də bütün bunlarla bir-birlərinə “özünü göstərmək” kübar cəmiyyət qadınlarının əksəriyyətinin dünyasını qısaca anlatmaq üçün kifayətdir.

Kənardan baxıldığında çox rəngli həyatları varmış kimi görünsə də, əslində onların həyatı da ən az evdar qadınlarınkı qədər monoton və sıxıntılıdır. Hər gün günortaya qədər yatdıqdan sonra gündəlik qəzetlərin maqazin səhifələrinə və kübar cəmiyyət xəbərlərinin yazıldığı maqazin jurnallarına nəzər salır və ardından da gündəlik proqramlarını yerinə yetirməyə başlayırlar. Gün ərzində axşam gedəcəkləri görüşdə nə geyəcəklərini düşünür, gözəllik salonuna gedir , sonra da gecə səhərə qədər bu görüşlərdə vaxtlarını keçirirlər. Burada keçirdikləri vaxt da, süni nümayişlə, süni gülüşlərlə, bir-birlərinə özünü göstərmə səyiylə keçən sıxıntı və əzab dolu vaxtdır. Səhər isə, gecə həyatının verdiyi yorğunluq səbəbiylə ümumiyyətlə narahat bir yuxunun ardından baş ağrısıyla oyanırlar.

Onların gündəlik həyatlarında, evdar qadınların yerinə yetirməli olduğu ev təmizliyi, uşaqlara baxmaq kimi qayğılar daha az yer tutur. Ümumiyyətlə bu məsuliyyətləri köməkçilərinə buraxırlar. Ancaq heç bir məsuliyyət daşımamaları yaşadıqları məsuliyyətsiz xarakterin daha da böyüməsinə səbəb olur. Həyatda əldə etmək istədikləri hər şeyin önlərinə hazır halda gəlməsi, uşaqlarının, evlərinin başqaları tərəfindən idarə olunması və özlərindən "elit " olmaqdan başqa bir şey gözlənilməməsi onları çox qısa zamanda təminsizliyə və boşluğa aparır. Əldə etmək istədikləri bir şeyə sahib olar olmaz, istəklərini və şövqlərinin itirirlər. Bunun ardından dərhal yeni bir şeyə özünü qapdırır, onun arxasından qaçmağa başlayırlar. Maddi mənada istədikləri çox şeyə sahib olurlar, ancaq heç vaxt mənən rahat ola bilmirlər. Nə evliliklərində, nə də dostluqlarında sədaqət, etibarlılıq, sevgi, hörmət kimi xüsusiyyətləri tapa bilmirlər.

Göründüyü kimi həlli bu xarakterdə axtaran kəslər də əslində yenə boşluq və narahatlıq yaşayırlar. Dünya həyatının bütün imkanlarını istifadə etdikləri halda xoşbəxt ola bilmirlər. Kübar cəmiyyətin müəyyən bir qismində yaşanan degenerasiyanın təsiri bütün həyatlarına əks olunur. Belə həyatda, ümumiyyətlə yalançılıq, saxtakarlıq, sadəlik kimi hər cür əxlaqsızlıq son dərəcə normal qarşılanır. Bu pis əxlaqı yaşayan insanların əxlaq pozuqluqları dönüb dolanıb özlərinə zərər verəcək hala gəlir. Özləri dedi-qodu edirlər amma başqaları da onların arxasınca danışır. Şəxsi həyatları haqqındakı hər cür detal hətta bəzən də əsassız böhtanlar asanlıqla ətrafa yayılır. Ən yaxın yoldaşlarına verdikləri bir sirr səhəri gün maqazin jurnallarında başlıq olur. Onlar başqalarına qarşı süni bir sevgi və saxta bir dostluq anlayışıyla yanaşır. Amma özləri də eyni şəkildə qarşılıq görürlər. Heç vaxt həqiqi, səmimi dostları olmur. Heç kimdən səmimi sözlər eşidə bilmirlər. Edilən hər iltifat, deyilən hər söz sünidir. Nə dostluqlarında, nə də evliliklərində əsla sədaqəti yaşaya bilmirlər. Yoldaşları da daxil olmaqla kimsəyə güvənmirlər. Seçdikləri bu həyat tərzi də digər cahiliyyə xarakterləri kimi din əxlaqından uzaq sistemin bir məhsuludur. Bu səbəblə də mütləq çıxılmaz bir vəziyyətdədirlər. Ancaq bütün həyatları boyu yaşadıqları sıxıntılı mühitə baxmayaraq xoşbəxtliyi yenə də dində, gözəl əxlaqı yaşamaqda axtarmazlar. Eyni yalnış sistem içində çıxış yolu tapmağa çalışırlar, amma bunda müvəffəqiyyətli ola bilmirlər; get-gedə daha da çıxılmaz vəziyyətə düşürlər.

Bütün bunlar, sözü gedən insanların Qurandan üz çevirmələri səbəbiylədir. Yaradıcımız olan Uca Allahın əmr etdiyi şəkildə yaşamadıqları üçün əsla hüzurlü bir mühit əldə edə bilməzlər. Allahı xatırlamadıqları üçün, "... Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə aram tapar! " (Rə'd Surəsi, 28) ayəsinin də bildirdiyi kimi ürəkləri heç vaxt hüzur tapa bilməz, daxildəki sıxıntı və narahatlıqdan xilas ola bilməzlər. Yaradılış məqsədlərinə uyğun həyat seçmədikləri üçün bu vəziyyətə düşmüşlər. Əgər onlar Allahın bəyəndiyi həyatı və ONun əmr etdiyi əxlaqı yaşamış olsalar, şübhəsiz ki, gözəl bir həyatla qarşılıq görəcəklər. Ayələrdə Allahın bu vədi belə bildirilmişdir:

Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənlərdən: “Rəbbiniz nə nazil etmişdir? – deyə soruşduqda isə onlar: “Xeyir (nazil etmişdir)” – deyə cavab verərlər. Bu dünyada yaxşılıq edənləri (gözəl həyat) gözləyir. Axirət yurdu (Cənnət) isə, sözsüz ki, daha yaxşıdır. Müttəqilərin yurdu necə də gözəldir! (Nəhl Surəsi, 30)

Açıqdır ki, Allahın əmr etdiyi əxlaqı yaşayan və saleh möminləri dost bilən insan bu cür etibarsız mühitdə yaşamaq məcburiyyətində qalmaz. Mütləq etibarlı, sadiq, dürüst və səmimi insanlardan ibarət olan topluluqda yaşayar və cahiliyyə sistemində olan etibarsızlıqların və qorxuların heç birini görməz. Çünki Quran əxlaqının hakim olduğu bir mühitdə hər mömin mütləq gözəl əxlaq göstərməyə cəhd göstərər və yenə gözəl bir qarşılıq alar:

Mömin olub yaxşı işlər görən (Allaha itaət edən) kişi və qadına (dünyada və axirətdə) xoş həyat nəsib edəcək və etdikləri yaxşı əməllərə görə mükafatlarını verəcəyik. (Nəhl Surəsi, 97)